ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Körfez hattında tansiyon yükselirken, özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın neredeyse durma noktasına gelmesi petrol fiyatlarını sert biçimde yukarı taşıdı. Tanker trafiğinde yaşanan aksaklıklar, küresel arz endişelerini artırdı.
NTV’nin aktardığına göre, brent petroldeki yükseliş iç piyasada da etkisini gösterdi. Motorin fiyatına bu gece yansıması beklenen 6,69 TL’lik artış, “eşel mobil” sisteminin yeniden devreye alınabileceği beklentisiyle şimdilik ertelendi.
Zamlar ÖTV’den karşılanacak
Mevcut tabloda benzinde 14,8277 TL, motorinde 13,9006 TL ve LPG’de (propan) 11,3830 TL tutarında Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) bulunuyor. Eşel mobil uygulamasının devreye girmesi halinde, bu tutarlara kadar olan fiyat artışları ÖTV’den düşülerek pompa fiyatına yansıtılmayacak.
Başka bir ifadeyle, zam oranı kadar vergi indirimi yapılacak. Ancak ÖTV’nin sıfırlanmasına kadar olan alan kullanıldığında ve artış bunun üzerine çıktığında, kalan kısım doğrudan pompaya yansıyacak. Örneğin benzinde toplam 15 TL’lik bir artış olması halinde, 14,8277 TL’lik kısmı vergiden karşılanacak, yaklaşık 18 kuruşluk bölüm ise fiyatlara eklenecek.
Bu süreçte yalnızca ÖTV değil, ÖTV üzerinden hesaplanan Katma Değer Vergisi’nde de azalma yaşanacağı için kamu gelirlerinde çift yönlü bir kayıp oluşacak.
Eşel mobil sistemi nedir?
Eşel mobil, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuruna bağlı artışların tüketiciye doğrudan yansımaması için geliştirilen bir vergi dengeleme mekanizması olarak biliniyor. Sistem kapsamında, akaryakıta gelen zam kadar ÖTV indiriliyor ve pompa fiyatı sabit tutuluyor. Fiyatlar gerilediğinde ise önce ÖTV artırılarak geçmişte vazgeçilen vergi telafi ediliyor.
Bu yöntemle hem tüketicinin ani fiyat artışlarından korunması hem de enflasyon üzerindeki baskının sınırlandırılması amaçlanıyor.
2021’de kaldırılmıştı
Türkiye’de daha önce uygulanan eşel mobil sistemi, 2021’in son çeyreğinde döviz kurundaki sert yükseliş ve art arda gelen zamlar nedeniyle sürdürülemez hale gelmiş ve uygulamaya son verilmişti. Yeni dönemde sistemin yeniden devreye alınıp alınmayacağı ise ekonomi yönetiminin atacağı adımlara bağlı olacak.
