Bitlis’in Ahlat ilçesinde bulunan ve 13’üncü yüzyıla kadar uzanan tarihi Kayı (Kaya) Mezarlığı, gerçekleştirilen çevre düzenleme ve duvar yapım çalışmalarıyla koruma altına alınarak tarihi dokusuna uygun bir görünüme kavuşturuldu.
Türk devlet büyüklerinin mezar ve türbe yerlerinin tespit edilmesine yönelik çalışmalar kapsamında, Ahlat Müze Müdürlüğü başkanlığında 2024 yılında Kayı Alp Han’ın mezarının belirlenmesi amacıyla yüzey araştırmaları ve jeoradar taramaları yapıldı. Araştırmalardan elde edilen veriler doğrultusunda, yaklaşık bin metrekarelik mezarlık alanında zemin tesviyesi gerçekleştirildi ve 6 farklı noktada çeşitli ölçülerde sondaj kazıları yapıldı.

Sondaj, kazı ve temizlik çalışmaları sırasında ortaya çıkarılan yazılı mezar şahidesi parçası ile kemik analizlerinden elde edilen bulgular, mezarlığın 13’üncü yüzyılın başlarından 18’inci yüzyılın sonlarına kadar kullanıldığını ortaya koydu.
Mezarlıkta bulunan ve milattan sonra 1228 tarihini taşıyan mezar şahidesi parçasının, tarihi kaynaklarda Kayı Boyu’nun Ahlat’a göç ettiği dönemle örtüşmesi dikkat çekti. Bilimsel veriler, mezarlığın Kayı Boyu döneminden itibaren kullanılmaya başlanmış olabileceği ihtimalini güçlendirdi. Bölge halkının alanı uzun yıllardır Kayı Mezarlığı olarak tanımlaması da bu değerlendirmeyi destekleyen unsurlar arasında yer aldı.

Bilimsel araştırmalar ve tarihi bulgular doğrultusunda, ecdat mirasının korunması ve mezarlığın hayvanların zarar vermesinden kurtarılması amacıyla Ahlat Kaymakamlığı tarafından çevre düzenleme ve duvar yapım çalışmaları başlatıldı. Çalışmalar kapsamında 2025 yılında mezarlığın dereyle doğrudan bağlantılı doğu duvarı inşa edildi.

2026 yılında ise ilk olarak güney duvarı yapılan mezarlığın kuzey duvarı, tarihi dokuya uygun Ahlat taşı kullanılarak tamamlandı. Mezarlığın giriş kapıları da Ahlat taşından yapılarak üzerlerine Kayı tamgası işlendi. Böylece alanın çevre düzenlemesi, bölgenin mimari kimliğine ve tarihi önemine uygun hale getirildi.
Ahlat’ın köklü Türk tarihinin ve kültürel mirasının önemli parçalarından biri olan Kayı (Kaya) Mezarlığı’nda tamamlanan çalışmalarla, geçmişten günümüze ulaşan tarihi izlerin korunması ve gelecek nesillere aktarılması yönünde önemli bir adım atıldı.






