Türkiye pomza rezervlerinin yaklaşık yüzde 50’sine sahip olan Bitlis, “beyaz altın” olarak nitelendirilen pomza madeniyle ülke ekonomisine önemli katkılar sunuyor.
Nemrut Dağı eteklerinde bulunan zengin pomza yatakları, hem istihdam hem de ihracat açısından bölgenin lokomotif sektörleri arasında yer alıyor.
Bitlis’te faaliyet gösteren 51 bims fabrikasında yaklaşık 5 bin kişi istihdam edilirken, tesislerde günlük ortalama 1,5 milyon briket üretimi gerçekleştiriliyor.
Üretilen bims ve briketler Türkiye’nin birçok iline gönderilirken, Gürcistan ve Kuzey Irak başta olmak üzere yurt dışına da ihraç ediliyor.
Nemrut Dağı eteklerindeki ocaklardan çıkarılan pomza taşı, ham madde olarak değerlendirildiği gibi inşaat sektöründe kullanılan bims ve briket gibi yapı malzemelerine dönüştürülerek pazara sunuluyor. Hafif yapısı, yüksek yalıtım özelliği ve dayanıklılığı nedeniyle tercih edilen pomza, özellikle inşaat sektöründe önemli bir yere sahip bulunuyor.
Türkiye’nin en önemli pomza üretim merkezlerinden biri olan Bitlis, sahip olduğu rezerv zenginliği sayesinde hem bölgesel kalkınmaya katkı sağlıyor hem de ülke ekonomisinde stratejik bir rol üstleniyor.
Pomza sektörünün önümüzdeki yıllarda yeni yatırımlar ve ihracat imkanlarıyla daha da büyümesi bekleniyor.
Bitlis’in Tatvan ilçesi Ticaret Odası Başkanı (TATSO) Bilal Adabağ, pomzanın Bitlis ekonomisine yıllık 5 ila 6 milyar lira katkı sağladığı belirtti.
Adabağ, yaptığı açıklamasında şunları söyledi. “Günlük oranda aşağı yukarı 1.5 milyon bims üretimi üretilmektedir. Bu totalde yıl bazına vurduğumuz zaman 5 milyar TL gibi bir rakam ediyor. Pomza satışlarımızla beraber 1 milyarda pomza ham madde satışlarından elde edilen gelir var. 6 milyarlık bir sirkülasyon ve ciro var. Tabii Türkiye rezervinin en büyük kısmı bu bölgede. Maalesef çok katma değerli kullanılamıyor. Devletin kamyon bazı almış olduğu rakam total 13 bin 500, lira üzerinden hesaplanırken serbest piyasaya burada 5 bin liradan, 6 bin liradan bir kamyon dolusu, bir tır dolusu malzeme satılıyor maalesef. Bunu iyi bir denetlemek lazım. Ekonomide de 2 bin 500 istihdam sağlıyor sadece çalışan personel olarak. Bunun yanında dolaylı yoldan nakliyeci, navluncu, üretici, tüketici ile beraber bu 5 bini aşmakta. Dolayısıyla böyle bir ekonomik girdisi var. Tarımla beraber bitki İnsanın en fazla girdi sağlayan kalemlerinden birisi. Bu konuyla ilgili Bitlis Eren Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi ile ortak çalışmalarımız var. Belki bu ürünleri değiştirip bimsten ziyade farklı bims bloklar, farklı malzemeler, sıva malzemesi, şap malzemesi üretimi ile ilgili çalışmalarımız var” diye konuştu.
Üç yıl önce satılan fiyatında altında bir satış olduğunu belirten TATSO Başkanı Adabağ sözlerine şöyle devam etti. “Bundan 3 yıl önce 13,5 liraya satılan bir bimsi şu anda 11 liraya satıyorlar maalesef. Girdilerse bunun tam tersi neredeyse yüzde 100 tam tersi artış gösterilmiş. Buranın da maliyeti en fazla girdi kaynağı olan çimentoda yüzde 50 oranda bir çimento giderimiz var. Yılbaşından şimdiye kadar da aşağı yukarı tonu da 2 bin liraya yakın bir fiyat geçişi var. Bu da aşağı yukarı yüzde 14 ile 15'ler arası bir maliyet farkı demek. Geçen yıl da bu yıl arasında satış bir fiyat farkı yok. Ama maalesef girdi maliyetlerinde yüzde 30'a yakın bir fark var. Enerji, çimento, navlon, artı mazot özellikle Körfez Savaşı’ndan dolayı yakıtta müthiş artışlar oldu. Bu da bu piyasayı çok kötü etkiliyor. Bu konuyla ilgili de işte Rahva'da yapılan lojistik merkez inşallah en yakın zamanda faaliyete geçer. Belki bunun sevkinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesini aşar. İç Anadolu bölgelerine de satarsak Belki buradan para kazanabiliriz. Bims normalde İstanbul, Ankara iç bölgelerde satış fiyatı 14 ile 16 lira arasıyken bizim burada 11 liralara satılıyor” dedi.
İşletme sahibi Ali Adabağlı, 35-40 yıldır pomza ocağı işlettiklerini ve son 15 yıldır da bims ürettiklerini belirterek şunları söyledi. “Yaklaşık 15 yıldır blok bims üretimindeyiz. Ham madde pomza ocağı olarak da yaklaşık bir 35-40 yıllık pomza ocağı işletmesini yapmaktayız. Burada ekibimizle birlikte bir 25-30 kişiye istihdam sağlamaktayız. Ürettiğimiz blok bimsleri hem çevre illere Güneydoğu'ya Doğu Karadeniz'e sezon olduğunda da doğu bölgelerimize Hakkari tarafına bazen de zaman zaman yurt dışına Gürcistan bölgesine göndermekteyiz. Hammadde olarak da yine zaman zaman talep üzerine Kuzey Irak pazarına pomza göndermekteyiz. Günlük ortalama bir 20 bin adet üretim kapasitemiz var. Sezon başladı ve yaz aylarında daha yoğun çalışıyoruz. Kışın kış şartlarından dolayı biraz rölantiye alıyoruz. Sektör şu an bayağı büyüdü burada. Meslektaşlarımızla birlikte yaklaşık bir 51-52 fabrika olduk. Deprem zamanında çok ciddi bir şekilde bölgemiz depremi destekledi. Bu üretim kapasitesi ile de bayağı bir istihdam oluştu. Yaz kış çalışma ve iklim şartlarımıza göre üretim yapmaya çalışan bir sektör oldu” dedi.
“Fabrikalaşma sayesinde en azından senenin 10 ayı durmadan üretim yapabilecek konuma geldik” diyen Ali Adabağlı, “Üretim pomza ve bims bölgemizde gerçekten çok ciddi bir istihdam oluşturmakta. Bu konuyla alakalı da gerçekten ciddi desteklere ihtiyaç var. Gençlerimiz batıya başka yere gitmeden kendi memleketlerindeki kendi fabrikalarımızda çalıştırabilirim. Dolayısıyla artık yazı kışı olan bir sektör oturdu. İnşallah sürekliliği devam eder” diye konuştu.