Antik Roma’da Şok Tedavi: Dışkı İlaç Olarak Kullanılmış

Türk bilim insanları, Antik Roma döneminde insan ve hayvan dışkısının tedavi amacıyla kullanıldığını arkeolojik bulgularla kanıtladı. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi öğretim üyesi Cenker Atila ve ekibinin hazırladığı bilimsel makale Avrupa’da geniş yankı uyandırdı.
Antik kaynaklarda yer alan insan dışkısının merhem gibi hastalıklı bölgeye sürüldüğü bilgisi, günümüz kimyasal analiz yöntemleriyle doğrulandı. Dönemin önemli isimleri Hipokrat, Plinius ve Galen’in iltihap, enfeksiyon ve üreme sorunlarında dışkıyı tedavi aracı olarak önerdiği iddiaları da somut bulgularla desteklendi.
Araştırma kapsamında İzmir’in Bergama ilçesindeki Bergama Arkeoloji Müzesi’nde bulunan yaklaşık 1900 yıllık bir cam şişe incelendi. Şişede yapılan kimyasal analizlerde insan dışkısına ait izler tespit edildi. Analizlerde ayrıca kokuyu bastırmak amacıyla kekikten elde edilen aromatik bileşiklere de rastlandı. Çalışmada Kimyager İlker Demirbolat ve Tıp Tarihçisi Rana Babaç Çelebi de yer aldı.
Prof. Dr. Cenker Atila, 2009 yılında Bergama’daki cam eserler üzerine yaptığı incelemeler sırasında bazı şişelerde kalıntılar fark ettiklerini belirtti. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan alınan izinle yapılan detaylı analizlerde bin eser arasından yedisinde kalıntı bulunduğu, ancak yalnızca birinin bilimsel veri sağlayacak nitelikte olduğu açıklandı.
Araştırmaya kadar Mısır, Çin, Yunan ve Roma kaynaklarında insan ve hayvan dışkısının tıpta kullanıldığı bilinse de bu durum bilimsel olarak kanıtlanmamıştı. Yapılan analizler, Antik Çağ’da kullanılan bir ilacın fiziksel kalıntılarla doğrulanmasını sağladı.
Antik metinlerde dışkının antibakteriyel özelliklerinden söz edilmesine rağmen hangi hastalıklarda kullanıldığına dair detay verilmediği vurgulandı. Ancak yaraların iyileştirilmesi ve mikropların yok edilmesinde insan ve hayvan dışkısının tercih edildiği ifade edildi. Galen’in ise hastalara ilacın içeriğinin söylenmemesi gerektiğini öğütlediği aktarıldı.
Türk bilim insanlarının bu çalışması, Antik Roma tıbbına dair tartışmaları yeniden gündeme taşırken Avrupa basınında da geniş yer buldu.